Świeżawski (Świeżawski-Paprzyca) Adam Julian (1891—1940), prawnik, kapitan Wojska Polskiego, działacz Stronnictwa Narodowego.
Ur. 7 I w Czerniawce na Bukowinie, był synem Włodzimierza i jego drugiej żony Marii Józefy z Kobuzowskich. Miał braci: Ludwika (1880—1964), Bogusława (ur. 1881), Włodzimierza (ur. 1883) i Tadeusza Brunona (ur. 1887) oraz siostrę Anielę (ur. 1893), a także przyrodnie rodzeństwo z pierwszego małżeństwa ojca z Teresą Żurowską: Stefana, Stanisława, Marię Domicelę, Olgę, Jana i Annę.
Od r. 1902 uczył się Ś. w V Gimnazjum we Lwowie i w czerwcu 1911 zdał tam maturę. Studiował następnie na Wydz. Prawa i Nauk Politycznych Uniw. Lwow. Po wybuchu pierwszej wojny światowej został wcielony 2 VIII 1914 do armii austro-węgierskiej i po przeszkoleniu w szkole oficerów rezerwy służył jako dowódca plutonu w 55. pp. W maju 1915 został ranny; po wyleczeniu był od listopada t.r. oficerem aprowizacyjnym, a w sierpniu 1916 awansował na podporucznika. Dn. 10 II 1917 zdał egzamin prawnohistoryczny przed Rządową Komisją Egzaminacyjną. Dn. 18 VIII t.r. złamał nogę i do poł. lutego 1918 leczył się w szpitalu oraz przebywał na rekonwalescencji we Lwowie; 1 X t.r. uznano go za niezdolnego do służby frontowej.
Ś. latem 1918 został zaprzysiężony przez komisarza wojennego Związku Zjednoczenia i Niepodległości Aleksandra Skarbka do organizowanych przez Związek Polskich Kadr Wojskowych, których zadaniem było objęcie przez Polaków zwierzchności nad Lwowem. Z bratem Tadeuszem zaprzysięgał kolejnych członków Polskich Kadr Wojskowych, a na rozkaz ich komendanta, kpt. Czesława Mączyńskiego, współorganizował transporty polskich oddziałów z armii austro-węgierskiej w kierunku Lwowa. Po rozpoczęciu polsko-ukraińskich walk o Lwów wstąpił 1 XI t.r. w stopniu porucznika do WP. Walczył we Lwowie w rejonie Rzęsny Polskiej i Góry Stracenia, po czym był organizatorem, a od 4 XI dowódcą, II Odcinka, obejmującego obszar od ul. Kraszewskiego przez Ogród Jezuicki do gmachu Dyrekcji Kolejowej przy ul. Zygmuntowskiej. Kwaterując w Szkole św. Marii Magdaleny, miał pod komendą ok. 270—300 osób, w większości młodzieży, studentów, a nawet uczniów szkół średnich. Współtworzył założony 20 XI «Fundusz zasiłkowy dla rodzin zabitych i rannych żołnierzy wojsk polskich II Odcinka»; niebawem został przewodniczącym Funduszu. Walczył do wycofania się 22 XI sił ukraińskich ze Lwowa, a następnie od 26 XI służył w 38. Pułku Piechoty Strzelców Lwowskich. Ze względu na stan zdrowia został urlopowany na początku grudnia, ale już w styczniu 1919 wrócił do służby i został komendantem «zaciągu ochotniczego» w Jarosławiu. W marcu t.r. otrzymał ponownie urlop zdrowotny. Od 22 VII był oficerem kadry wartowniczej 40. pp i wziął udział w wojnie polsko-sowieckiej; w kwietniu 1920 awansował na kapitana (ze starszeństwem z 1 VI 1919).
Jako członek Rady Zawiadowczej Ś. uczestniczył 21 XI 1921 w sali lwowskiego «Sokoła» w walnym zebraniu Obrońców Lwowa i Uczestników Odsieczy. Po powstaniu Związku Obrońców Lwowa był od 21 XI 1922 jego wiceprzewodniczącym i funkcję tę pełnił do wybuchu drugiej wojny światowej. Na II Zjeździe byłych Legionistów we Lwowie, 5 VIII 1923, był jednym z przemawiających. Dn. 28 II 1925 został członkiem Wydziału Tow. Straży Mogił Polskich Bohaterów. Po powstaniu w r. 1926 Obozu Wielkiej Polski objął w nim kierownictwo placówki Ruchu Młodych we Lwowie i Komitetu Młodych Dzielnicy Wschodnio-Małopolskiej. Był członkiem powstałego w r. 1928 Stronnictwa Narodowego; od r. 1930 pełnił funkcję sekretarza jego Zarządu Okręgowego we Lwowie, a od r. 1933 członka Rady Naczelnej. Wszedł 16 VII 1935 w skład Komitetu Uczczenia Pamięci Brygadiera Czesława Mączyńskiego, oraz opublikował o nim artykuł Czesław Mączyński — komendant Obrony Lwowa w „Warszawskim Dzienniku Narodowym” (1935 nr 54). W drugim tomie pracy zbiorowej „Obrona Lwowa 1—22 listopada 1918. Relacje uczestników” (Lw. 1936) ogłosił wspomnienie II odcinek w obronie Lwowa. W l. trzydziestych pracował w lwowskim wydawnictwie «Książnica-Atlas». Reprezentując Blok Katolicko-Narodowy zdobył w maju 1939 mandat radnego do Rady Miejskiej Lwowa.
Po zajęciu we wrześniu 1939 Lwowa przez Armię Czerwoną podjął Ś. działalność konspiracyjną w utworzonej przez gen. Mariana Żegotę-Januszajtisa Polskiej Organizacji Walki o Wolność. Następnie działał w dowodzonym przez płk. Władysława Żebrowskiego ZWZ-1 i w jego ramach reprezentował od stycznia 1940 Stronnictwo Narodowe w Komitecie Społeczno-Politycznym. Na początku t.r. otworzył we Lwowie jadłodajnię, w której także żywiono bezpłatnie kilkunastu członków organizacji podziemnej. Dn. 5 III został we Lwowie aresztowany przez NKWD i wiosną 1940 zamordowany. Miejsce egzekucji oraz miejsce pochówku nie są znane. Był odznaczony m.in. Krzyżem Obrony Lwowa, Krzyżem Niepodległości z Mieczami (1933), Medalem Niepodległości i Odznaką Pamiątkową II Odcinka.
Ś. od 27 IX 1934 był żonaty z Heleną (Lilą) Janiną Leontyną (1891—1966), córką Jana Szczęsnego Paygerta (zob.), działaczką Stronnictwa Narodowego we Lwowie, podczas okupacji sowieckiej wywiezioną w głąb ZSRR, skąd wydostała się z armią gen. Władysława Andersa; po wojnie zamieszkała w Londynie, gdzie wyszła za mąż za Henryka Witkowskiego.
Ś. nie miał potomstwa.
Pamięć Ś-ego uczczono w Warszawie na tablicach w Katedrze Polowej WP oraz na wieży kościoła św. Jozafata na cmentarzu Powązkowskim.
Aresztowani w rejonie Lwowa i Drohobycza. Alfabetyczny wykaz 5822 obywateli polskich aresztowanych przez NKWD w rejonie Lwowa i Drohobycza w latach 1939—1941, Red. A. Knyt, W. 1998 s. 321; Listy katyńskiej ciąg dalszy. Straceni na Ukrainie, Red. M. Tarczyński, „Zesz. Katyńskie” 1994 nr 4; Witkowska K., Powązki — mówiące kamienie. Inskrypcje nagrobków Cmentarza Powązkowskiego w Warszawie, Kr. 2009 s. 171; Ziemianie polscy, cz. 8; — Biedrzycka A., Kalendarium Lwowa 1918—1939, Kr. 2012; Kaczmarski K., Studia i szkice z dziejów obozu narodowego, Rzeszów 2010 s. 209—10, 216, 218; Kronika 2350 dni wojny i okupacji Lwowa, 1 IX 1939 — 5 II 1946, Oprac.G. Mazur i in., Kat. 2007 s. 131; Mazur G., Życie polityczne polskiego Lwowa 1918—1939, Kr. 2007 s. 274; Milski J., Pułkownik Czesław Mączyński 1881—1935, W. 2004; Polskie Podziemie na terenach Zachodniej Ukrainy i Zachodniej Białorusi w latach 1939—1941, W.—Moskwa 2001 I—II; Semper Fidelis. Obrona Lwowa w obrazach współczesnych, Lw. 1930 (fot.); Siemaszko W. i E., Z dziejów konspiracji wojskowej na Wołyniu 1939—1944, w: Armia Krajowa na Wołyniu, Red. J. Snitko-Rzeszut, W. 1994 s. 10; Tyszkiewicz A., Obóz Wielkiej Polski w Małopolsce 1926—1933, Kr. 2004; Ukraiński ślad katyński, Oprac. Z. Gajowniczek, W. 1995; Węgierski J., Lwowska konspiracja narodowa i katolicka 1939—1947, Kr. 1994 s. 20; Wnuk R., „Za pierwszego Sowieta”. Polska konspiracja na Kresach Wschodnich II Rzeczpospolitej (wrzesień 1939 — czerwiec 1941), W. 2007; Zachowa T., Prawnicy z Ukraińskiej Listy katyńskiej upamiętnieni w Bykowni, „Przeszłości i Pamięć” T. 42: 2013 s. 222; — Obrona Lwowa 1—22 listopada 1918. Organizacja listopadowej obrony Lwowa, ewidencja uczestników walk, lista strat, Lw. 1939 III; Obrona Lwowa 1—22 listopada 1918. Relacje uczestników, Lw. 1933—6 I—II; Sprawozdanie Dyrekcji Gimnazjum V we Lwowie za r. szk. 1909, Lw. 1909; toż za r. szk. 1911, Lw. 1911; — CAW: sygn. AP 12543 (teczka personalna); — Informacje Andrzeja Świeżawskiego z Lipna.
Robert Zapart